CHESS - METODYKA TRENINGU SZACHOWEGO DZIECI I MŁODZIEŻY
Oni widzą...                      Naukę gry w szachy można rozpocząć w wieku 5 lat...                      NAPISZ O TYM
 SZKOLNA POMOC

  ONET   WP  INTERIA   GOOGLE   MAILru   YANDEXru
  Polska Agencja Prasowa

 Translator PWN ang/ros                            PAN
       KODEKS               FEDERACJE        BIEŻĄCE     PRASA       NAUKA       TRENING       PLAY   

 DESIGNTIMEURL="images/board2.gif" Tu będzie reklama producenta szachów turniejowych


MISTRZOWIE

 
Morphy Paul [1837-1884]

 
Lasker Emanuel [1868-1941]

 
Kapablanka Raul [1888-1942]

 
Alechin Aleksander [1892-1946]

 
Botwinnik Michaił [1911-1995]

 
Fischer Robert [1943-2008]

 
Karpow Anatolij (ZSRR)

    
  Anand (Indie)

  Następni...





- - - - - - - - - - - - - - - - - - -   Polskie strony szachowe

 SZACHY - KATALOG STRON
- - - - - - - - - - - - - - - - - - -


   DOM SZACHOWY

 

 

 

 

 

 

 

Algierd Tarachowicz

 CHESS COSMOS   


IT IS POSSIBLE in different way, thing however in this - to he was more more and more difficult. This is peaceable with principle: What training - such game. Time possibility usual training they wear out... Then reach after Model Chess Training

ikonaSZACHY - NAUCZANIE ELEMENTARNE
Od niepamiętnych czasów podręczniki do gry w szachy pisali mistrzowie szachowi. Ich wykłady, rozmyślania, wynikały z własnego doświadczenia... Nikt tak naprawdę nie zajmował się pedagogiką nauczania gry w szachy... i to weszło w zwyczaj. Należy to zmienić.


ikonaSZACHY TRENINGOWE - model

ikonaSZACHMATY DLA TRENIEROWKI - model

ikonaPODRĘCZNIKI I SZACHOWE PROGRAMY PC

ikonaDARMO - szachowe (chess free of charge)

ikonaZBIORY PARTII SZACHOWYCH (games)

ikonaHISTORIA GRY W SZACHY

ikonaKLUBY I PRYWATNE STRONY SZACHOWE

ikonaTEMATY ZAJĘĆ SZACHOWYCH

ikonaDYDAKTYKA OGOLNA I SZACHOWA

ikonaLISTA TEMATÓW DODATKOWYCH

ikonaMARKETING SZACHOWY

ikonaForum'y szachowe

ikonaFOTO - CUDOWNE SZACHY

ikonaSZACHY W UCZELNIACH


  GABINET      PLAN      LEKCJA      SKS       ĆWICZENIA       TURNIEJ       KOREKTY    


POMNIK NIEZNANEGO SZACHISTY (usa)

ikonaTechnika

ikonaBiznes

ikonaPolityka

ikonaMP3 - darmo

ikonaDARMO - programy inne

ikonaPoems

ikonaWnioski

   





PARAMETRY MYśLENIA SZACHISTY

Wszystkie ćwiczenia szachowe zmierzają do poprawienia parametrów myślenia: szybkości, szerokości i dokładności:
1) szybkości i dokładności rozpoznawania i oceny,
2) szybkości i dokładności obliczeń wariantów,
3) szerokości postrzegania tj. dostrzegania ukrytych relacji między wszystkimi bierkami, obejmowania umysłem wszystkich kierunków, całej sytuacji; szerokość należy więc traktować dwojako: fizycznie, oraz - jako ilość proponowanych alternatyw.
4) uzyskać umiejętności tworzenia sytuacji kombinacyjnej,
5) odporności na zmęczenie i zakłócenia...

Powyższe cele uzyskuje się przyswajając gotowe przykłady tj. konkretne sytuacje szachowe i całe partie. To wszystko jest następnie powtarzane w treningu, zwłaszcza przed turniejem i po grze - opisując własne partie. Z biegiem czasu w umyśle utrwalają się schematy postępowania - konkretne sytuacje, algorytmy, nawyki itd.
Tradycyjne metody treningowe i obecne warunki turniejowe wymuszają zapamiętywanie gotowych recept, jak najwięcej zapamiętywania... aż do granic wytrzymałości. Dochodzi często do tego, że umysł nie może już więcej przyjąć informacji, a dalsze, uporczywe, nakładanie danych powoduje chaos, dezorganizację informacji. I trening szachowy trzeba przerwać na jakiś czas, aby zaprowadzić ład w myśleniu. Jeżeli się tego nie zrobi - następuje zastój, potem zapaść...
Podsumujmy, najogólniej ujmując - tempo i sprawność gry dorosłego szachisty uzależniona jest od wiedzy, nałożonych na pamięć konkretnych schematów szachowych, algorytmów działania (praktyka) oraz - sprawności umysłu w danym momencie (świeżość, odporność na hałas itp.)
Niektórzy trenerzy boją się robić dłuższe pauzy w treningu juniorów. Obawiają się zbytniego rozluźnienia, zapominania, rezygnacji z szachów na rzecz innych zajęć itd... Sprawa miałaby się inaczej - gdyby zawodników w klubie było dużo. Ale dobrze wiemy jak wygląda sprawa z chętnymi do ciężkiego treningu.
Słyszałem także zdanie, że "trzeba iść dalej, i nie zwracać uwagi na potknięcia"... Ten trener nie uwzględniał cyklów aktywności umysłu:


Między powyższymi stanami są ściśle określone relacje czasowe - dla konkretnego zawodnika.
I tak, w trakcie treningu zawodnik musi przygotowywać się na maksymalną emisję energii, potrzebną do rozgrywania partii - w ciągu kilku godzin... Grając zaś korzysta ze wszystkich zasobów energetycznych umysłu (i organizmu w całości)... I dlatego: im więcej energii = informacji ma szachista (siła gry) tym więcej może wyemitować... Musi jednak działać ekonomicznie. Wygrywa bowiem ten, kto potrafi zaoszczędzić energię, przestrajać się na "odbiór" i "odpoczynek" w trakcie całego turnieju... Nie należy więc emitować bez potrzeby. - To uwarunkowanie zakłada, że po zakończonej partii, zawodnik powinien natychmiast przerwać emisję: a/ odpoczywać, lub - b/ nastawiać się na "odbiór" - innych informacji, najlepiej nie związanych z grą szachową i turniejem. Wyjątkiem mogą być planowe turnieje ćwiczebne i kontrolne...
Są jednak uczniowie (zwłaszcza) chłopcy, którym trudno jest utrzymać dyscyplinę. Szukają więc partnerów do blitza, czy "kloca"... Takim można zaproponować - Model Szachów Treningowych:

Model Szachów Treningowych służy do wspomagania normalnego treningu szachowego.

ROZŁADOWANIE NAPIĘCIA - Swobodna gra MTS daje zawodnikowi rozładowanie psychiczne. Może to stać się ucieczką w inny nieco świat szachowy, w którym każdy może uwolnić swoją fantazję, odejść od przymusowych klasycznych schematów. Zamiast więc rozprężać się grając w tzw. "kloca" (czy w szachy szwedzkie, jak kto woli) można spróbować gry MST.
UTRZYMANIE SPRAWNOśCI W PRZERWIE TRENINGOWEJ ...Czasem więc w treningu szachowym przychodzi taki moment, że ma się wszystkiego dość. Ćwiczeń jednak przerwać nie można, bo - wkrótce wyjazd na turniej i należy podtrzymywać umysł w sprawności obliczeniowej, gotowości do walki. Co wtedy robić? Botwinnik proponował 4-5 dni przed turniejem machnąć na wszystko ręką i wyjechać za miasto, dla odpoczynku psychicznego i nabrania sprawności fizycznej.
Tak mogą postępować zawodowcy, dla których szachy są chlebem powszednim. Pozostali szukają innych rozwiązań. Uczeń nie może zostawić szkołę i gdzieś wyjechać aby odpoczać... a potem - znowu jechać na kilkudniowy turniej. Dzisiejsza szkoła nie ma wielkich wymagań, ale frekwencja wpływa na ocenę, i trzeba brać to pod uwagę. Tu również pomocny może okazać się Model Szachów Treningowych...
SYTUACJE PRZETRENOWANIA Przedstawiony wyżej Model Szachów Treningowych może być zastosowany również w sytuacjach "przetrenowania", przemęczenia treningiem szachami klasycznymi. Stosujemy MST w momencie, gdy szachista chce odpocząć obowiązujących schematów, gdy w jego umyśle panuje chaos informacyjny spowodowany:
- serią porażek turniejowych,
- obciążeniem psychicznym, np. w oczekiwaniu na moment turnieju, wyjazdu itp. (tzw. "momenty wyczekiwania na zdarzenie"). - złymi warunkami trenowania: gdy nie ma możliwości przeprowadzania kompleksowego treningu, gwarantującego sprawność obliczania wariantów na turnieju,
- obciążenia fizycznego.
W momentach krytycznych trener musi podjąć decyzję - kontynuować trening czy - nie, iść zgodnie z programem, albo - ograniczyć zajęcia do ćwiczeń fizycznych i gry MST.
ŁAD INFORMACYJNY W UMYśLE Dużym błędem jest wyruszanie na turniej z chaosem w umyśle. Przed turniejem trzeba przerwać trening - aby dać umysłowi czas na uporządkowanie nabytych informacji.
Człowiek aktywny musi mieć ład informacyjny w umyśle - porządek systemowy. Oznacza to, że musi dążyć do stanu w którym łatwo odnajdzie w umyśle potrzebną informację oraz towarzyszące jej relacje i wskazówki przejścia do innych grup informacyjnych (zbiorów), czyli - znajdywać związki proste i złożone.
W kontekście treningu szachowego: Ład informacyjny - oznacza zdolność do oceniania i planowania, podejmowania decyzji po spokojnym ale szybkim rozpatrzeniu wszystkich możliwości.
Pamięta należy także, że - ład informacyjny - to również świadomość swojego obszaru niewiedzy oraz własnych możliwości walki jakie w danym momencie posiadasz...
Siadając do rozgrywania partii szachista nie może mieć dysonansu poznawczego. W przeciwnym razie zawsze będzie odczuwać wątpliwości przy podejmowaniu decyzji i - będzie tracić czas na dochodzenie do wniosków... Z punktu widzenia metodyki zawodnik taki będzie niedotrenowany, źle przygotowany.
Tak więc, przed turniejem każdy zawodnik musi mieć czas na samozorganizowanie się, na uspokojenie, wyciszenie umysłu aby móc się skoncentrować przed dalszą pracą. Jeżeli tego nie uczyni to jego wynik turniejowy będzie zawsze dziełem przypadku...
Czyli: wszystko w umyśle musi być uporządkowane i ułożone wg. hierarchii:
1- szachowych założeń strategicznych,
2- planów działania turniejowego.
Ład informacyjny wprowadza spokój i porządek. I odwrotnie - tylko spokojem, systematycznością i opanowaniem można uzyskać porządek w umyśle - ład informacyjny. Kiedyś mówiło się o tym, że ma w głowie "wszystko poukładane"...
W tym przypadku również można zastosować MTS - niech umysł odpocznie przez moment od szachów klasycznych.
SCHEMATYZM W NAUCE I GRZE Obecnie gra szachowa - to gra schematów i algorytmów. Z tym, że do rankingu 2500 zawodnik kopiuje schematy (naśladuje), a powyżej - rozbudowuje i samodzielnie tworzy schematy...
Sam schemat (konkretna sytuacja lub ciąg posunięć) ma pozytywne znaczenie - do momentu nauczenia się go. Później zaczyna przeszkadzać, ograniczać poszukiwania. Twórczy szachista ciągle doskonali swoje schematy, i - szuka analogii.
Gra MTS - nie wymaga stosowania schematów szachowych. Odmienność struktury MST zmusza zawodnika do twórczych poszukiwań. Nie ma tu podręcznikowych opracowań, można więc tworzyć koncepcję walki według obranych przez siebie zestawu algorytmów, przeniesionych z szachów klasycznych. Można tu grać według własnych pomysłów i dowolną metodą, czyli - odejść od przymusowych klasycznych schematów. Odmienność struktury MST zmusza zawodnika do twórczych poszukiwań. Wyzwala możliwości twórcze, a przez to - minimalizuje schematyzm.
Wynika z tego, że dodatkową cechą Modelu Szachów Treningowych jest - heureza gry. Istnieje tu możliwość swobodnego poszukiwania i fantazjowania. MST staje się ważnym narzędziem dla zaawansowanych szachistów, gdy po turnieju zechcą odejść od schematów szachów klasycznych. Wtedy można skorzystać z MST, grać swobodne partie, utrzymując umysł w sprawności obliczeniowej. Zawodowiec nie zawsze może sobie pozwolić na swobodne partie szachami klasycznymi, dlatego będzie korzystać z modelu szachów treningowych.
Oznacza to także, że MST uwalnia pamięć na rzecz - oceny sytuacji, a przez to - uspokaja psychikę, gdyż nie obowiązuje tu pamiętanie schematów działań. W związku z tym nie powstają lęki na bazie przypominania, że "coś się nie zapomni".

MST JAKO ĆWICZENIE Trener może włączyć Model Szachów Treningowych do harmonogramu treningu. Osiągnie przez to - urozmaicenie ćwiczeń i korzyści w postaci poprawienia parametrów myślenia szachowego.
WYMUSZENIE ZWIĘKSZENIA UWAGI (KONCENTRACJA) Gra MST zmusza, mimo woli, do rozszerzania uwagi. W tym modelu więcej jest przestrzeni tj. większy fizycznie obszar walki. Ogarnięcie całej szachownicy wymaga od grającego nasilenia wysiłku uwagi i czuwania (obserwacji).

Szachy klasyczne 64 pól - umieszczone na szachownicy 100 pól (MST).

Pojemność obliczeniowa MTS jest większa niż w szachach klasycznych: 64 pola + 32 bierki = 96 elementów; MST: 100 pól + 40 bierek = 140 elementów. Ten fakt obiektywnie zmusza zawodnika do nasilenia koncentracji i obliczeń (operacji).
Doszła nowa figura o nazwie Agent, posiadająca zmienne funkcje i możliwości walki. To z kolei zmusza szachistę do większej uwagi na elementach dynamicznych, zwłaszcza w grze systemem podwójnym.
NA ZAKOŃCZENIE TRENINGU zastosowana dodatkowo gra MTS zmusza zawodnika do dodatkowego wysiłku obliczeniowego (mimo zmęczenia). Musi on bowiem uporać się z dużą liczbą elementów dynamicznych na większej szachownicy. Podnosi to ogólną intensywność całego treningu szachowego.
ELEMENT TRENINGU SIŁOWEGO W związku z powyższym MST należy traktować tylko i wyłącznie jako jeden z elementów planu treningu. W cyklu treningowym może być elementem ćwiczenia siłowego (podobnie jak kombinacje)...
Ćwiczenia MST muszą być sensownie zaplanowane i prawidłowo umieszczone w harmonogramie dnia (tygodnia). Wskazane jest granie MST pod koniec dnia, po zakończeniu planowego treningu szachami klasycznymi. Gdy trenujący są już zmęczeni - jako ostatnie zajęcie z szachów w danym dniu może być właśnie MST.
W planie treningowym - jeden dzień w tygodniu można poświęcić na MST, grając partie z czasem nie mniejszym niż 30 minut na osobę...
GRA PRZYśPIESZONA Figury w Modelu Szachów Treningowych mają dużo przestrzeni. Dlatego można tu pozwolić na system ruchów podwójnych: każda strona może wykonać 2 ruchy jednocześnie. Czyli - dana strona może w swoim jednym działaniu zagrać dwoma bierkami. Jednak w tym "dwójkowym systemie" nie można pozwolić na wykonanie 2 posunięć tą samą figurą, zaprzeczałoby to logice szachów.
W tym systemie grę rozpoczynamy inaczej niż w szachach klasycznych; Start: białe robią jeden ruch, zaś czarne dwa: 1.e5 - d6,c7; diagram - ruch białych:

- i dalej obie strony grają po 2 ruchy...
System podwójny ma ważne zalety:
1. Czarne - od razu mają wyrównaną szansę (w debiucie).
2. Walka robi się bardziej szybsza, dynamiczna.
3. Zwiększa się też liczba możliwych kombinacji.
4. Wymuszony zostaje wysiłek umysłowy (obliczeniowy), co jest ważną rolą w treningu!
GENEROWANIE WŁASNYCH POMYSŁÓW - jest cechą twórczego myślenia, decyduje o rozwoju, doskonaleniu się. Generowanie pomysłów jest właśnie owym "aktem tworzenia", opisanym w innych przedmiotach i kierunkach wiedzy. Człowiek grający w szachy musi umieć wytwarzać pomysły (generować)... W przeciwnym razie grozi mu zastój, a następnie - regres twórczy. Sprowadza wtedy swoje działanie tylko do kopiowania działania innych, albo ciągle powtarza stare schematy.
Zanik umiejętności "generowania pomysłów" (w rożnym wieku) jest przyczyna ogólnego zastoju szachisty!
Trener powinien wymuszać na zawodniku wykonywanie ćwiczeń twórczych, jednym z nich jest - gra MST systemem podwójnym...
TRANSFORMACJA WIEDZY Każdy trening sportowy musi być urozmaicony. To podstawowa metodyczna trudność - dla trenera szachowego, zwłaszcza w zajęciach z juniorami młodszymi... Transformacja wiedzy oznacza - przydatność innych kierunków nauki do wybranej dla nas specjalizacji np. dla szachów. Inaczej mówiąc - umysł nasz wykorzystuje - i będzie wykorzystywać - wiedzę z innych nauk (z innych dyscyplin) do wytwarzania i generowania pomysłów potrzebnych w planowym działaniu. Można więc sądzić, że im szerszy jest zakres wiedzy całkowitej, z różnych dziedzin, im więcej wiemy na różne tematy - tym więcej lepszych pomysłów jesteśmy w stanie wytworzyć, wygenerować. Tym większa jest nasza fantazja, wyobraźnia. A co najważniejsze - ułatwia to nam organizowanie samodzielnej pracy. Związane to jest z tym, że informacje w umysle są powiązane, tworzą wspólną sieć...
Teoria transformacji wiedzy sugeruje więc stosowanie bardzo urozmaiconych ćwiczeń szachowych. Musi być stosowana wielość form treningu. Jednakże należy pamiętać o celu zasadniczym jakiemu ma służyć - trening i rozgrywanie partii szachowej.
PRZED TURNIEJEM Niewskazane jest stosowanie MST przed samym turniejem (1-2 dni) - jeżeli zawodnik może swobodnie kontynuować cykl treningowy szachami klasycznymi.
Chodzi tu przede wszystkim o sferę przygotowania debiutowego. Większość elementów teorii debiutów mają trwałą wartość - są po prostu niezastąpione żadną inną formą treningu. Zaawansowany szachista jadąc na turniej musi mieć w pamięci gotowe schematy (chociażby podstawowe). Nie może więc podczas rundy nastąpić taka sytuacja, że ślady po MST przeszkadzają w odtworzeniu prawidłowego schematu działania i - zmuszają do poszukiwań (albo te poszukiwania zakłócają). W fazie debiutu liczy się czas: nie można go tracić na poszukiwania, gdyż zabraknie siły na obliczenia w dalszym etapie partii.
GRA BŁYSKAWICZNA MST Podobnie jak w szachach klasycznych można prowadzić grę błyskawiczną, MST jest dobrym treningiem szybkości obliczeń i podejmowania decyzji, szybkości orientacji ogólnej, oceniania itd... Czas gry błyskawicznej MST powinien wynosić 20-25 minut na osobę (także w systemie podwójnym). Jest to konieczne z powodu nadmiaru informacji z jaką spotyka się tu grający - w porównaniu z szachami klasycznymi. Zastosowanie czasu 5 min spowoduje chaos w myśleniu i automatyzm, bez refleksji i bez sensu.
ZASTOSOWANIE DLA RELAKSU Z powyższych sugestii wynika, że MST może być treningiem zarówno obliczania wariantów i działań taktycznych, a także - stać się ucieczką w inny świat szachowy, w którym można uwolnić swoją fantazję, odejść od przymusowych klasycznych schematów. Wszystko zależy od tego jakie cele stawiamy - treningowe czy odpoczynku. Ma to duże znaczenie w sytuacji przemęczenia treningiem szachami klasycznymi. Można wtedy grać swobodne partie MST, utrzymując umysł w sprawności obliczeniowej.
Zawodowiec nie zawsze może sobie pozwolić na "swobodne partie" szachami klasycznymi, dlatego będzie korzystać z Modelu Szachów Treningowych.
SAMODZIELNIE ZROBIĆ MODEL Model przeznaczony jest zarówno dla amatorów jak i zawodowców intensywnie trenujących szachami klasycznymi. MST ma większą skalę trudności i w treningu wzmacniają trzy główne parametry myślenia.
1
Pozycja początkowa Modelu Szachów
Treningowych (MTS).

Proponowana tu konwencja, ma na celu zwiększenie zakresu informacyjnego gry szachowej: przestrzeni działania dla bierek, (dynamiki gry). Agent może być umieszczony w rogach szachownicy (początek nauki) albo - między skoczkiem i gońcem...

 

 

 

 

 

 

 

 


Jaki trening - taka gra. Systematycznie zwiększając swój wysiłek dochodzi się do lepszej wprawy i rosną szanse na turnieju.
Konieczne jest zrobienie szachownicy 100-polowej i 4 figur Agenta. Szachownicę można narysować na odwrocie zwykłej szachownicy 64-polowej. Zaś Agenta najlepiej wykonać ze starego pionka, doklejając mu odpowiedni wskaźnik nominacji. Wskaźnik może być plastikowy, w gorszym przypadku z odpowiedniej tektury i polakierowany dla usztywnienia:

Być może wkrótce ktoś zdecyduje się wytwarzać komplet szachów 64/100 w jednym (szachownice po obu stronach). Niestety, do tego czasu trzeba sobie radzić samemu....

graj.jpg

GRAJ!....   PLAY!....   IGRAJ!....